بارداری یکی از حساسترین دوران زندگی هر مادری است؛ دورهای که معمولاً تمام توجه مادران معطوف به سلامت و رشد جنین میشود. اما آیا میدانستید که تغییرات هورمونی در دوران بارداری میتوانند بدن مادر را مستعد مشکلاتی مانند التهاب لثه، خونریزی و افزایش خطر پوسیدگی دندان کنند؟ متأسفانه بسیاری از خانمهای باردار به دلیل نگرانیهای بیجا یا نداشتن اطلاعات دقیق از مراجعه به دندانپزشک اجتناب کرده و ناخواسته سلامت خود و جنین را به خطر میاندازند. در حالی که خدمات دندانپزشکی در دوران بارداری نه تنها ممنوع نیست، بلکه مراقبت از دندانها در این دوران ضرورتی دوچندان پیدا میکند.
در این مطلب، قصد داریم تمام نگرانیهای رایج مادران باردار را بررسی کرده و به آنها کمک کنیم تا با آرامش و خیالی آسوده در این دوران از دندانهایشان محافظت کنند.
چرا سلامت دهان و دندان در دوران بارداری مهم است؟
دوران بارداری با تغییرات هورمونی گستردهای همراه است که میتوانند سلامت دهان و دندان مادر را تحت تأثیر قرار دهند. این تغییرات باعث بروز مشکلاتی میشوند که نه تنها برای مادر بلکه برای جنین نیز اهمیت دارند. در ادامه، شایعترین اثرات بارداری بر دهان و دندان را بررسی میکنیم:
- التهاب لثه (ژنژیویت بارداری): افزایش هورمونهایی مانند پروژسترون میتواند باعث حساستر شدن لثهها نسبت به پلاکهای میکروبی و در نتیجه، یکی از شایعترین مشکلات این دوران یعنی ژنژیویت بارداری شود. علائم شایع آن شامل قرمزی، تورم و خونریزی لثه است که در صورت بیتوجهی میتوانند به بیماریهای پیشرفتهتر لثه و حتی مشکلات دندانی جدی منجر شوند.
- پوسیدگی دندان: تغییرات رژیم غذایی در دوران بارداری، ویار به خوراکیهای شیرین و تهوع و استفراغهای مکرر محیط دهان را اسیدیتر میکند و خطر پوسیدگی دندانها را افزایش میدهند.
- اپولیس بارداری: این توده خوشخیم معمولاً روی لثهها ظاهر میشود و در نتیجه واکنش بدن به تغییرات هورمونی و تحریکات موضعی مانند پلاک دندانی یا غذاهای سخت ایجاد میشود. اپولیس میتواند خونریزی داشته باشد، اما معمولاً دردناک نیست و اغلب پس از زایمان خود به خود کوچک شده یا از بین میرود.
- خشکی دهان و تغییر در حس چشایی: برخی زنان در دوران بارداری دچار خشکی دهان میشوند یا طعمهای خاصی را ترجیح داده و از برخی طعمها بیزار میشوند. این تغییرات میتوانند به انتخاب خوراکیهای شیرین و افزایش خطر آسیب دندانی منجر شوند.
اهمیت این عوارض زمانی بیشتر میشود که بدانیم بیماریهای دهان و دندان در بارداری میتوانند سلامت جنین را نیز تحت تأثیر قرار دهند. تحقیقات نشان دادهاند که عفونتها و التهابهای لثه با افزایش خطر زایمان زودرس و تولد نوزاد با وزن کم مرتبط هستند. به همین دلیل، مراقبت از دهان و دندان در دوران بارداری تنها یک مسئله فردی نیست، بلکه جزء مراقبتهای ضروری مادر و جنین محسوب میشود. رعایت بهداشت دهان، تغذیه مناسب و مراجعه منظم به دندانپزشک میتواند به پیشگیری از این مشکلات کمک کند.
بهترین زمان مراجعه به دندانپزشک در دوران بارداری
اگر این دوران را به سه مرحله تقسیم کنیم، دستورالعمل کلی و زمانبندی مناسب برای درمانهای دندانپزشکی به شرح زیر است:
- سه ماه اول (هفتههای ۱ تا ۱۲): در این مرحله، اندامهای حیاتی جنین در حال شکلگیری هستند و بدن مادر نسبت به مداخلات پزشکی بسیار حساس میباشد. بنابراین، انجام درمانهای دندانپزشکی تنها در شرایط اضطراری (کنترل درد شدید یا عفونت حاد) و با حداقل میزان استفاده از دارو یا تابش اشعه انجام میشود. بنابراین، حتی در ماههای اول حتماً دندانپزشک خود را از بارداریتان مطلع کنید و درباره خدمات دندانپزشکی مجاز با پزشک زنان مشورت کنید.
- سه ماه دوم (هفتههای ۱۳ تا ۲۷): سه ماه دوم بارداری به عنوان بهترین زمان مراجعه به دندانپزشک در دوران بارداری شناخته میشود. در این مرحله خطر سقط کاهش یافته، رشد جنین تکمیلتر شده و وضعیت جسمی مادر نسبت به سه ماه اول پایدارتر است. همچنین مادر هنوز با محدودیتهای حرکتی و ناراحتیهای سه ماهه سوم روبرو نشده است. اکثر اقدامات پیشگیرانه و درمانی مانند جرم گیری، پر کردن دندان، عصب کشی یا کشیدن دندان در صورت ضرورت در این بازه قابل انجام هستند.
- سه ماه سوم (هفتههای ۲۸ تا زایمان): با نزدیک شدن به زایمان، بدن مادر دچار تغییرات فیزیکی بیشتری میشود و نشستن طولانیمدت روی صندلی دندانپزشکی ممکن است باعث ناراحتی و افت فشار خون شود. بنابراین، انجام درمانهای غیرضروری بهتر است به بعد از زایمان موکول شود. البته درمانهای اورژانسی مانند کنترل درد شدید، درمان عفونتهای دندانی و کشیدن دندانهای غیرقابل ترمیم همچنان با احتیاط قابل انجام هستند.
خدمات دندانپزشکی مجاز در دوران بارداری
خوشبختانه، بیشتر خدمات درمانی دندانپزشکی با رعایت ملاحظات خاص این دوره، کاملاً ایمن و قابل انجام هستند. در ادامه، این خدمات مجاز را بررسی میکنیم:
چکاپ و معاینه دورهای
چکاپ دندانها از پایهایترین اقدامات ایمنی در دوران بارداری میباشد. حتی اگر شما هیچ مشکل آشکاری حس نکنید، حداقل یک بار مراجعه برای چکاپ (ترجیحاً در سه ماه دوم) به شدت توصیه میشود. این معاینه به دندانپزشک اجازه میدهد تا مشکلات بالقوه مانند التهاب لثه یا پوسیدگیهای اولیه را شناسایی و قبل از جدی شدن، کنترل کند.
جرم گیری دندانها در دوران بارداری
در دوران بارداری، جرم گیری برای از بین بردن پلاک و جرم دندانها کاملاً ایمن است و بسیار توصیه میشود. این کار به طور چشمگیری خطر بروز یا شدت ژنژیویت بارداری را کاهش میدهد. بهترین زمان برای انجام آن، سه ماه دوم بارداری است.
درمان بیماریهای لثه در دوران بارداری
درمان این مشکلات نه تنها مجاز است، بلکه به دلیل ارتباط اثبات شده این بیماریها با عوارضی مانند زایمان زودرس، ضروری محسوب میشود. پیگیری منظم سلامت لثهها به کاهش خطر عوارض و حفظ سلامت دهان دندان در طول بارداری کمک میکند.
پر کردن دندانها در دوران بارداری
در دوران بارداری، پر کردن دندانها برای درمان پوسیدگی کاملاً ایمن و پذیرفته شده است. درمان به موقع این پوسیدگیها اهمیت زیادی دارد تا از پیشرفت آنها و ایجاد عفونت جلوگیری شود. استفاده از مواد ترمیمی ایمن و مشورت با دندانپزشک برای انتخاب بهترین ماده پرکننده، نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان مادر دارد.
عصب کشی در دوران بارداری
این مورد نیز در صورت نیاز، یکی از خدمات ضروری و ایمن است. اگر پوسیدگی به عصب رسیده و باعث درد شدید یا عفونت شود، انجام عصب کشی برای حفظ دندان و درمان عفونت کاملاً منطقی و بیخطر است. درمان باید با رعایت نکات ایمنی مانند بیحسی مناسب، استفاده از محافظ سربی برای عکسبرداری، اجتناب از مصرف داروهای غیرمجاز و ترجیحاً در سه ماه دوم انجام شود.
کشیدن دندان در دوران بارداری
کشیدن دندان نیز در موارد خاص و فقط زیر نظر یک دندانپزشک مجرب مجاز است، زیرا در برخی موارد میتواند خطراتی برای مادر و جنین به دنبال داشته باشد. این اقدام تنها زمانی انجام میشود که دندان به دلیل پوسیدگی یا آسیب گسترده، غیرقابل ترمیم باشد و به عنوان منبع عفونت یا درد مداوم عمل کند. مانند سایر درمانها، سه ماه دوم بهترین زمان برای انجام این کار است و دندانپزشک تمام تمهیدات لازم برای آرامش و ایمنی شما را فراهم میکند.
مصرف دارو در این دوران
مصرف هرگونه دارو در دوران بارداری باید با احتیاط و فقط تحت نظر دندانپزشک و پزشک زنان انجام شود. برای تسکین دندان درد، استامینوفن معمولاً داروی ایمنی است و در صورت نیاز به آنتیبیوتیک برای کنترل عفونت معمولاً آموکسیسیلین یا کلیندامایسین تجویز میشوند. به خاطر داشته باشید که مصرف ایبوپروفن، ناپروکسن و آنتیبیوتیک تتراسایکلین در دوران بارداری به طور کلی ممنوع است. با این وجود، تجویز نهایی و دوز دقیق باید توسط پزشک متخصص و با توجه به شرایط خاص شما صورت گیرد.
نکته پایانی و بسیار مهم: موفقیت و ایمنی هرگونه درمان دندانپزشکی در این دوران به شفافیت کامل شما بستگی دارد. حتماً دندانپزشک خود را از هفته دقیق بارداری، نام و دوز تمام داروها یا مکملهای مصرفی و همچنین هرگونه توصیه خاص پزشک زنان آگاه کنید.
کدام خدمات بهتر است در دوران بارداری انجام نشوند؟
در دوران بارداری، برخی اقدامات دندانپزشکی به دلیل نیاز به مصرف دارو، طولانی بودن پروسه درمان یا احتمال ایجاد استرس غیرضروری برای مادر به طور کلی به بعد از زایمان موکول میشوند. از جمله خدماتی که بهتر است در این دوره انجام نشوند، عبارتند از:
- بلیچینگ دندانها: پروسه انجام این روش زیبایی معمولاً طولانی است و به استفاده از مواد شیمیایی خاصی نیاز دارد که ایمنی آنها در دوران بارداری به طور کامل مطالعه نشده است. بنابراین، انجام آن در دوران بارداری توصیه نمیشود.
- سایر خدمات زیبایی دندان (مانند لمینیت و کامپوزیت): این روشها شامل مراحل تراشیدن دندان، قالبگیری دقیق و نصب مواد ترمیمی هستند و زمان زیادی لازم دارند. علاوه بر طولانی بودن جلسات درمان، این خدمات نیاز به بیحسی و قرارگرفتن طولانیمدت مادر در وضعیت خوابیده به پشت دارند. با توجه به این موارد، توصیه میشود که انجام این خدمات به بعد از دوران بارداری موکول شوند.
- کاشت ایمپلنت دندان: جراحی کاشت ایمپلنت یک پروسه پیچیده، طولانی و همراه با بیحسی موضعی گسترده است. همچنین، بهبودی پس از آن ممکن است به مراقبتهای دارویی خاصی نیاز داشته باشد. به همین دلیل، انجام آن در دوران بارداری مناسب نیست.
- جراحیهای پیچیده دهان و فک: هرگونه عمل جراحی انتخابی که زمانبر باشد، به بیحسی عمیق نیاز داشته باشد یا دوره بهبودی چالشبرانگیزی داشته باشد، باید تا بعد از زایمان به تعویق بیفتد.
قاعده کلی این است که درمانهای زیبایی و جراحیهای غیرضروری در دوران بارداری کنار گذاشته شوند. تمرکز اصلی در این دوره باید بر مراقبتهای پیشگیرانه، درمانهای ضروری و حفظ بهداشت دهان باشد.
آیا عکسبرداری از دندان در بارداری مجاز است؟
عکسبرداری با اشعه ایکس در دوران بارداری با احتیاط بسیار بیشتری انجام میشود. دلیل اصلی این احتیاط، حساسیت جنین در حال رشد به اشعه به خصوص در سه ماه اول و سوم است.
اصل کلی این است که از هرگونه عکسبرداری غیرضروری در این دوران پرهیز شود. با این حال، در شرایط اضطراری مانند درد شدید، عفونت یا آسیب جدی که نیاز به تشخیص دقیق دارد، انجام عکسبرداری با رعایت پروتکلهای ایمنی کاملاً مجاز و بیخطر است.
در این موارد، از دستگاههای دیجیتال که تا ۹۰٪ اشعه کمتری دارند استفاده میشود، یک روپوش سربی روی شکم، لگن و تیروئید قرار میگیرد و تنها به تعداد حداقل و از ناحیه مورد نیاز عکس گرفته میشود.
لازم است که حتماً و پیش از هر کاری، دندانپزشک و رادیولوژیست را از بارداری و هفته دقیق آن مطلع کنید تا آنها با در نظر گرفتن تمام این ملاحظات، بهترین و ایمنترین تصمیم را برای شما بگیرند.
آیا بیحسی دندان در دوران بارداری خطرناک است؟
اگر نگران بیحسی دندان در دوران بارداری هستید، خبر خوب این است که بیحسی موضعی معمولاً ایمن و بدون خطر برای مادر و جنین است. دندانپزشکان با اطلاع از وضعیت بارداری شما، داروهای بیحسی و دوز مناسب را انتخاب میکنند تا درمان با ایمنی کامل انجام شود.
لیدوکائین بدون اپینفرین، رایجترین گزینه ایمن در دوران بارداری است و میتواند برای پر کردن دندان، عصب کشی یا کشیدن دندان استفاده شود. دوز دارو معمولاً کاهش مییابد تا هرگونه ریسک احتمالی به حداقل برسد.
استفاده از داروهای بیحسی حاوی اپینفرین یا فلیپرسین میتواند ضربان قلب و فشار خون مادر را افزایش دهد و در موارد نادر خطراتی مانند زایمان زودرس ایجاد کنن. به همین دلیل، استفاده از این نوع داروها به هیچ وجه توصیه نمیشود.
به طور خلاصه، بیحسی دندان در دوران بارداری مشکلی ایجاد نمیکند، به شرطی که به یک دندانپزشک ماهر مراجعه کنید تا با در نظر گرفتن وضعیت شما، داروهای مناسب و دوز صحیح را انتخاب کند. این کار نه تنها ایمن است، بلکه باعث میشود درمان دندانها بدون درد و اضطراب انجام شود و سلامت مادر و جنین حفظ گردد.
نکاتی برای مراقبت از دندانها در این دوران
رعایت بهداشت روزانه و اقدامات پیشگیرانه ساده، نقش کلیدی در حفظ سلامت دندانها و لثهها در دوران بارداری دارد. در ادامه مهمترین نکات مراقبتی برای خانمهای باردار را بررسی میکنیم:
- روزانه حداقل دو بار با خمیر دندان حاوی فلوراید مسواک بزنید و استفاده منظم از نخ دندان را فراموش نکنید. این اقدامات احتمال تشکیل پلاکهای دندانی را کاهش داده و از پوسیدگی و التهاب لثه پیشگیری میکنند.
- از دهانشویههای ایمن مانند کلرهگزیدین با خاصیت ضدمیکروبی قوی استفاده کنید. این دهانشویهها، پلاکها و باکتریهای دهانی را کاهش میدهند و بدون اینکه خطری برای مادر و جنین ایجاد کنند به حفظ سلامت دندانها و لثه کمک میکنند.
- مراقبت از دندانها یعنی وارد نکردن فشار زیاد، پرهیز از جویدن خوراکیهای سخت و اجتناب از مصرف نوشیدنیهای داغ یا خیلی سرد میتواند حساسیت دندان و تحریک لثه را کاهش دهد.
- انجام جرم گیری در دوران بارداری به خصوص در سه ماه دوم، یک روش پیشگیرانه مؤثر است و بدون نیاز به دارو یا بیحسی خطرناک برای جنین انجام میشود.
- توصیه میشود پیش از اقدام به بارداری یک چکاپ کامل انجام دهید تا مشکلات دندانی شما شناسایی و درمان شوند. همچنین در طول بارداری حداقل یک بار به دندانپزشک مراجعه کنید و در صورت نیاز، مراجعههای منظم داشته باشید.
با رعایت این نکات ساده، مادر میتواند سلامت دهان و دندان خود را حفظ کرده و از بروز مشکلات جدی در دوران بارداری جلوگیری کند.
جمعبندی
مراقبت از سلامت دهان و دندان در دوران بارداری، اقدامی ضروری و تأثیرگذار در این دوره است. با آگاهی از تغییرات بدن، انتخاب زمان مناسب برای درمان و همکاری با دندانپزشک میتوانید این دوران را با آرامش خاطر بیشتری سپری کنید. کلینیک دندانپزشکی آدنیس با درک کامل اهمیت این دوران حساس، محیطی امن و آرام را برای مادران باردار فراهم کرده است. تیم ما با سالها تجربه در ارائه خدمات تخصصی دندانپزشکی در دوران بارداری، همراه مطمئن شماست. برای دریافت مشاوره رایگان و چکاپ تخصصی با شماره ۰۲۱۸۸۵۵۸۶۰۶ تماس بگیرید.
