بسیاری از ما روزانه مراقبتهایی مانند مسواک زدن و استفاده از نخ دندان را رعایت میکنیم، اما کمتر به این موضوع فکر میکنیم که آنچه میخوریم، چه تأثیری بر سلامت دندانهایمان میگذارد. برخی خوراکیها، با وجود اینکه بخش جدایی ناپذیری از رژیم غذایی ما هستند، میتوانند به مرور زمان مینای دندان را تخریب کرده، حساسیت دندانها را افزایش دهند و احتمال پوسیدگی را بالا ببرند. شناخت این مواد غذایی به شما کمک میکند تا تصمیمات آگاهانهتری برای رژیم غذایی خود بگیرید و مراقب سلامت دندانهایتان باشید. در این مطلب قصد داریم شما را با خوراکیهای مضر برای دندان آشنا کنیم و بررسی کنیم که کدام مواد غذایی بیشترین آسیب را به دندانها وارد میکنند.
نوشابههای گازدار
نوشابههای گازدار در صدر فهرست خوراکیهای مضر برای دندان قرار دارند، زیرا همزمان دو عامل مخرب اصلی یعنی قند و اسید را در خود دارند. قند موجود در نوشابهها منبع تغذیه باکتریهای دهان است و این باکتریها با تجزیه قند، اسید تولید میکنند؛ اسیدی که به طور مستقیم باعث تضعیف و تخریب مینای دندان میشود.
از سوی دیگر، اسیدهایی مانند اسید فسفریک، اسید سیتریک و اسید کربنیک که به طور طبیعی در نوشابههای گازدار وجود دارند، حتی بدون حضور قند نیز میتوانند مینای دندان را دچار فرسایش کنند.
نکته مهم این است که نوشابههای رژیمی هم برخلاف تصور عموم، بیخطر نیستند. زیرا اگرچه فاقد قند هستند، اما به دلیل اسیدیته بالا همچنان به ساختار دندان آسیب میزنند و احتمال پوسیدگی دندان را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
علاوه بر این، رنگهای مصنوعی موجود در بسیاری از نوشابهها میتوانند به مرور زمان باعث تغییر رنگ و کدر شدن دندانها شوند، به خصوص اگر این نوشیدنیها به صورت مکرر و بدون رعایت بهداشت دهان و دندان مصرف شوند.
مواد غذایی حاوی نشاسته
مواد غذایی حاوی نشاسته مانند نان سفید، چیپس سیب زمینی، کراکرها و اسنکهای شور میتوانند به طور جدی به سلامت دندانها آسیب برسانند. این خوراکیها در دهان به سرعت به قندهای ساده تجزیه میشوند و باکتریهای دهان از این قندها تغذیه کرده و اسید تولید میکنند. این اسید با کاهش pH محیط دهان، مینای دندان را تضعیف کرده و زمینه را برای پوسیدگی، فرسایش و حساسیت دندانی فراهم میکند.
یکی دیگر از مشکلات اصلی مواد غذایی حاوی نشاسته، چسبندگی و ماندگاری ذرات آنها روی دندان است. خردههای چیپس و نانهای نرم به راحتی در شیارهای دندانی و فواصل بین دندانها گیر میکنند و تمیز کردن آنها با بزاق دهان یا حتی مسواک زدن دشوار است. باقی ماندن این ذرات قندی در دهان، شرایط مناسبی برای تشکیل پلاک دندانی فراهم میکند و خطر پوسیدگی را افزایش میدهد.
به این ترتیب، مصرف مکرر مواد حاوی نشاسته به عنوان میان وعده بدون رعایت بهداشت دهان میتواند باعث اسیدی شدن محیط دهان شود؛ عاملی که نقش مهمی در تسریع پوسیدگی دندانها دارد.
به همین دلیل توصیه میشود به جای این مواد از منابع کربوهیدرات سالمتر مانند غلات کامل، میوهها و سیب زمینی شیرین استفاده کنید تا آسیب کمتری به دندانهای شما وارد شود. غلات کامل به دلیل ساختار فیبری و نیاز به جویدن بیشتر، ترشح بزاق (محافظ طبیعی دندان) را تحریک میکنند و از این جهت نیز میتوانند مفید باشند.
کیک، شیرینی و سایر خوراکیهای شیرین
کیکها، بستنیها و انواع شیرینیها از جمله خوراکیهای مضر برای دندان هستند که مصرف مکرر آنها میتواند به سلامت دندانها آسیب جدی وارد کند. این مواد غذایی معمولاً حاوی مقدار زیادی قند افزوده و کربوهیدرات تصفیه شده هستند که در دهان به سرعت به قند ساده تبدیل میشوند. باکتریهای دهان از این قندها تغذیه کرده و اسید تولید میکنند؛ اسیدی که به مرور زمان باعث تخریب مینای دندان و پوسیدگی میشود.
بسیاری از افراد روز خود را با غلات صبحانه شیرین، دونات یا کیک آغاز میکنند. این خوراکیها علاوه بر آسیب به دندانها، ارزش غذایی کمی دارند و محیط دهان را برای مدت طولانی در حالت اسیدی نگه میدارند. تکرار مصرف مواد قندی در طول روز به خصوص به عنوان میان وعده، فرصت بازگشت pH بزاق به حالت طبیعی را کاهش میدهد و خطر پوسیدگی و بیماریهای لثه را افزایش میدهد.
از سوی دیگر، شیرینیهای چسبناک مانند آبنبات و تافی به سطح دندانها میچسبند و به سختی پاک میشوند. باقی ماندن طولانی مدت این مواد قندی روی دندانها، شرایط ایدهآلی برای فعالیت باکتریها فراهم میکند و فرایند پوسیدگی را تسریع میکند.
به همین دلیل توصیه میشود به جای خوراکیهای شیرین از گزینههای کم قندتر و مغذیتر مانند جو دوسر همراه با مغزها و میوههای تازه یا صبحانههای پروتئینی استفاده کنید تا هم سلامت دندانها حفظ شود و هم انرژی بیشتری برای بدن فراهم گردد.
میوههای خشک شده
میوههای خشک شده مانند کشمش، خرما، زردآلو و انجیر در نگاه اول گزینهای سالم به نظر میرسند، اما از نظر سلامت دهان و دندان میتوانند مشکل ساز باشند. این خوراکیها حاوی مقدار زیادی قند طبیعی متراکم هستند و به دلیل بافت چسبناک خود، به راحتی به سطح دندانها و شیارهای بین دندانی میچسبند.
باقی ماندن این قندها روی دندان، شرایط مناسبی برای رشد باکتریها فراهم میکند و در نهایت منجر به تولید اسید، تشکیل پلاک و افزایش خطر پوسیدگی میشود.
مصرف مکرر میوه خشک به خصوص به عنوان میان وعده و بدون رعایت بهداشت دهان میتواند به مرور زمان به مینای دندان آسیب برساند. اگرچه میوههای خشک ارزش غذایی بالایی دارند، اما برای حفظ سلامت دندانها باید در حد اعتدال مصرف شوند و پس از آن دهان شسته شود یا از مسواک استفاده شود.
چای و قهوه (مخصوصاً با شکر)
چای یکی از نوشیدنیهای محبوب در بین ایرانیان است. اما حتی این نوشیدنی محبوب هم میتواند یکی از خوراکیهای مضر برای دندان باشد، به خصوص اگر به صورت مداوم مصرف شود. قهوه نیز این روزها به یکی از نوشیدنیهای رایج تبدیل شده که بسیاری از افراد به صورت روزانه آن را مصرف میکنند.
نکته مهمی که باید بدانید این است که مصرف زیاد این نوشیدنیها میتواند باعث تغییر رنگ و بدرنگ شدن دندانها شود. رنگدانههای موجود در این نوشیدنیها به مرور زمان به ساختار متخلخل مینای دندان نفوذ کرده و باعث زرد یا قهوهای شدن دندانها میشوند. تحقیقات نشان دادهاند که چای حتی ممکن است در مقایسه با قهوه لکههای بیشتری روی دندانها ایجاد کند.
از سوی دیگر، زمانی که چای و قهوه با شکر یا شیرین کنندههای مصنوعی مصرف میشوند، اثرات منفی شدیدتر میشوند. قند موجود در این نوشیدنیها توسط باکتریهای دهان مصرف شده و اسید تولید میکند. این اسید میتواند مینای دندان را تضعیف کرده و خطر پوسیدگی و زرد شدن دندانها را افزایش دهد.
مصرف چای سبز (بدون شکر) میتواند گزینه مناسبتری برای دندانها باشد. برخی مطالعات نشان میدهند که ترکیبات پلی فنول موجود در چای سبز ممکن است اثرات ضد باکتریایی بر پلاک دندان داشته و به سلامت لثهها کمک کند. البته توجه داشته باشید که در صورت مصرف زیاد، چای سبز نیز میتواند باعث تغییر رنگ جزئی دندانها شود، اما این اثر معمولاً نسبت به چای سیاه و قهوه کمتر است.
بنابراین، برای حفظ سلامت دندانها و جلوگیری از تغییر رنگ آنها بهتر است چای و قهوه را با حداقل میزان شکر مصرف کنید و پس از نوشیدن آنها، دهان خود را بشویید یا مسواک بزنید تا از تجمع رنگدانهها جلوگیری شود.
آبمیوههای صنعتی از خوراکیهای مضر برای دندان
آبمیوههای صنعتی اگرچه در نگاه اول گزینهای سالم به نظر میرسند، اما در عمل میتوانند آسیب قابل توجهی به دندانها وارد کنند. بسیاری از این نوشیدنیها حاوی مقدار زیادی قند افزوده هستند که به سرعت توسط باکتریهای دهان مصرف شده و منجر به تولید اسید میشود. این محیط اسیدی، مینای دندان را در معرض حمله قرار داده و به مرور زمان منجر به پوسیدگی دندان و ایجاد حفره میشود.
البته آبمیوههای خانگی هم بیخطر نیستند. اسیدهای طبیعی موجود در این نوشیدنیها میتوانند به مرور زمان باعث فرسایش مینای دندان و افزایش حساسیت دندانی شوند. این موضوع به خصوص درباره میوههای اسیدیتر مانند انگور، پرتقال، سیب و آب لیموترش صدق میکند. مصرف مکرر این آبمیوهها در فاصله بین وعدههای غذایی و بدون شستشوی دهان باعث میشود که سطح دندانها برای مدت طولانی در معرض محیط اسیدی قرار بگیرد.
به همین دلیل، توصیه میشود که به جای آبمیوه از میوههای تازه استفاده کنید تا ضمن دریافت فیبر و مواد مغذی ضروری، دندانهایتان نیز کمتر در معرض آسیب قرار بگیرند. در صورت تمایل به مصرف آبمیوه بهتر است از نی استفاده کنید تا تماس مستقیم نوشیدنی با سطح دندانها کاهش یابد.
سسها از خوراکیهای مضر برای دندان
سسهایی مانند کچاپ، باربیکیو و سایر سسهای آماده ترکیبی از قند، اسید و مواد چسبنده هستند که میتوانند به مینای دندان آسیب جدی وارد کنند و به همین دلیل در فهرست خوراکیهای مضر برای دندان جای میگیرند. این سسها به سطح دندانها میچسبند و شستشوی آنها دشوار است.
قند موجود در سسها توسط باکتریهای دهان تبدیل به اسید میشود که باعث تخریب مینای دندان، ایجاد پوسیدگی و تشکیل حفرهها میگردد. مصرف مکرر این سسها همچنین میتواند باعث لکهدار شدن و تغییر رنگ دندانها شود.
برخی سسها به خصوص سس گوجه فرنگی از نظر اسیدیته حتی میتوانند از نوشیدنیهای شیرین هم مضرتر باشند. وقتی سس گوجه فرنگی با مواد کربوهیدراتی مانند پاستا مصرف میشود، مینای دندان در معرض دو عامل تخریبکننده قرار میگیرد: اسید موجود در سس و قند ناشی از کربوهیدراتهای پاستا که باکتریها را تغذیه میکند. این ترکیب، خطر پوسیدگی را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
برای کاهش آسیب میتوان پاستا را با مواد مفید سرشار از پروتئین یا چربیهای سالم مانند پنیر مصرف کرد تا تأثیر تخریبی اسید بر مینای دندان کاهش پیدا کند.
مرکبات از خوراکیهای مضر برای دندان
مرکبات مانند لیموترش، پرتقال و گریپ فروت به دلیل داشتن اسید سیتریک فراوان در ترکیب خود میتوانند به مینای دندان آسیب برسانند. این میوهها در حالی که منبع غنی ویتامین C هستند و برای سلامت لثهها مفید میباشند، به دلیل اسیدی بودن، خطر فرسایش مینای دندان و حساسیت دندانی را افزایش میدهند.
یک عادت بسیار مخرب برای دندانها، مکیدن مستقیم لیموترش یا نگه داشتن قطعهای از آن در دهان برای مدت طولانی است. این کار، دندانهای شما را به طور مستقیم و متمرکز در معرض اسید سیتریک بسیار قوی قرار میدهد و میتواند در مدت زمان کوتاهی باعث فرسایش شدید و سوراخ شدن مینای دندان شود.
به همین دلیل، افرادی که دندانهای حساس دارند، باید از مصرف زیاد و مکرر این میوهها خودداری کنند. برای کاهش آسیب، توصیه میشود که پس از خوردن مرکبات، دهان خود را با آب بشویید یا مسواک بزنید تا از تضعیف بیشتر مینای دندان جلوگیری شود.
نوشیدنیهای الکلی از خوراکیهای مضر برای دندان
نوشیدنیهای الکلی هم قطعاً یکی از خوراکیهای مضر برای دندان هستند و میتوانند آسیب قابل توجهی به سلامت آنها وارد کنند. مصرف این نوشیدنیها علاوه بر تأثیرات عمومی بر بدن باعث کم آبی محیط دهان شده و همین امر مینای دندان را مستعد فرسایش و پوسیدگی میکند. خشک شدن محیط دهان و کاهش تولید بزاق، شرایط را برای فعالیت باکتریها و ایجاد پوسیدگی فراهم میکند و دندانها را آسیبپذیرتر میسازد.
از طرفی زمانی که مینای دندان آسیب ببیند، لایه زیرین دندانها که زرد رنگ است، نمایان میشود و دندانها ظاهر ناخوشایندی پیدا میکنند. علاوه بر این، مصرف مداوم الکل میتواند باعث تخریب عروق خونی بافت دهان و دندانها شود. این موضوع به مرور زمان سلامت دندانها و لثهها را به خطر میاندازد.
ترشیجات از خوراکیهای مضر برای دندان
ترشیجات به خصوص آنهایی که طعم ترش خود را از سرکه میگیرند، از جمله خوراکیهای مضر برای دندان به شمار میآیند. دلیل اصلی این موضوع، اسیدیته بالای سرکه است که میتواند به مرور زمان باعث فرسایش مینای دندان و افزایش حساسیت دندانی شود.
تحقیقات نشان میدهد که مصرف بیش از یک بار ترشی در روز میتواند احتمال ساییدگی دندانها را بسیار افزایش دهد. اسیدهای موجود در این مواد میتوانند مینای دندان را نرم کرده و آن را مستعد پوسیدگی و فرسایش کنند.
اگر نمیتوانید ترشی را از رژیم غذایی حذف کنید، توصیه میشود پس از مصرف دهان خود را با آب شستشو دهید تا اسید باقیمانده از سطح دندان پاک شود و خطر آسیب دندانی کاهش پیدا کند.
جمعبندی
همانطور که دیدید، بسیاری از خوراکیها و نوشیدنیهای رایج در رژیم غذایی روزانه ما از نوشابه و شیرینی گرفته تا آبمیوههای به ظاهر سالم میتوانند به دلایل مختلف سلامت دندانهای ما را تهدید کنند. اما هدف از این آگاهی، هرگز حذف کامل این مواد و محروم کردن خود از لذتهای غذایی نیست. نکته کلیدی اینجاست که با آگاهی و رعایت چند نکته ساده میتوانیم خطرات را به حداقل برسانیم.
مصرف این خوراکیها را آگاهانه مدیریت کنید و از زیادهروی و ریزهخواری بپرهیزید. بلافاصله پس از مصرف، شستشوی دهان با آب ساده را فراموش نکنید تا اسید و قندهای باقیمانده پاک شوند. در کنار این مراقبتها، با گنجاندن مواد غذایی مفید مانند پنیر، شیر، ماست و سبزیجات ترد مانند کرفس و هویج در برنامه روزانه به تقویت طبیعی دندانها و تحریک ترشح بزاق کمک کنید. در کنار همه این موارد رعایت نکات بهداشتی شامل مسواک زدن، نخ دندان و چکاپ منظم دندانپزشکی را هیچوقت فراموش نکنید.
دندانهای سالم، سرمایهای گرانبها هستند که حفظ آنها نیازمند مراقبت روزانه و انتخابهای آگاهانه است. اگر به دنبال مرکزی مطمئن برای چکاپ دندان یا دریافت خدمات تخصصی دندانپزشکی هستید، با شماره ۰۲۱۸۸۵۵۸۶۰۶ تماس بگیرید. کارشناسان کلینیک آدنیس آماده پاسخگویی به سؤالات شما عزیزان هستند.
